BUYUME HORMONU ASIRIGI (AKROMEGALI)
Akromegali buyume hormonunun asiri salgilanmasina bagli olarak ortaya cikan ancak yavas gelisen bir hastaliktir. Bu hastalarda teshis siklikla hastalik baslangicindan uzun sure sonra konmaktadir. Hastaligin baslangici ve teshis arasindaki sure en az 10 yil olmaktadir. Bu durumun nedeni de hastaligin sessiz olarak devam etmesidir.
Buyume hormonu fazla salinmasi ergenlikten once olursa asiri boy uzamasi olusur ki, buna tip dilinde jigantizm denir.
Akromegali hastaligi uzun surede yasami kisaltan ve baska hastaliklara neden olan bir hastaliktir. Bu nedenle erken teshis ve tedavisi onem tasir.
Akromegalinin Nedeni Nedir?
Hastalarin cogunda ( yaklasik % 99’unda) hipofizde buyume hormonu salgilayan bir kanser olmayan tumor mevcuttur. Bu tumorler daha cok capi 1 cm’den buyuk yani makroadenom seklindedirler. Bu tumorler siklikla sadece buyume hormonu salgilarken bazen hem buyume hoirmonu hem de prolaktin salgilarlar. Buyume hormonu asiriligi karacigerden insulin-like growth hormon-1 (IGF-1) denen baska bir hormon salgilatir. IGF-1 ise cilt, bag dokusu, kikirdak, kemik ve organlarin buyumesini artirir.
Hastanin Sikayetleri ve Belirtiler:
Artan buyume hormonu nedeniyle cenede buyume ve uzama, alinda cikinti, dis araliklarinda acilma olur ve yuz hatlari kabalasir. Burun, dudaklar, kulaklar ve alin genisler ve buyur. Dil buyur. Burun kemiklerinde ve yuz kemiklerinde buyume olusur ve eski yuz gorunumu degisir. Hastanin cilt derisinde kalinlasma, yumusak doku artisina bagli ve el ve ayaklarda buyume meydana gelir. Bu nedenle yuzuk, ayakkabi ve sapka numaralari degisir. Ciltte yaglanma ve terleme artisi olur. Asiri terleme hastalarin % 80’ ninden fazlasinda gorulur. Bas agrisi, yorgunluk, bitkinlik ve eklem agrilari olabilir. Eklemlerde bozukluk % 70 hastada ortaya cikar.
Akromegalide, kalpte buyume, ritm bozuklugu olusabilirse de tedaviyle duzelir.
Bir kisim hastada uykuda nefes durmasi (uyku apnesi) ortaya cikabilir. Bu hastalarda seste kalinlasma olabilir.
Akromegalisi olan bazi hastalarda bacaklarda uyusma, kas tutulmasi, kas agrisi ve karpal tunel sendromu gelisebilir.
Akromegali hastaliginda seker hastaligi gelisme riski vardir.
Bu hastalarda bagirsakta polip ve kanser gelisme riski de vardir. Bu nedenle kolonoskopi ile takip yapilmalidir.
Akromegalide tansiyon yuksekligi % 40 oraninda ve diyabet (seker hastaligi) % 20 oraninda gorulebilir.
Tani
Akromegali tanisi icin kanda buyume hormonu ve IGF-1 duzeylerine bakilir.
Kesin teshis icin 75 gram glukozun icilmesi ile gerceklestirilen oral glukoz tolerans testi sirasinda buyume hormonu duzeyini olcmek gereklidir. Bu sirada buyume hormonu normalde duser, ancak akromegalide buyume hormonu yuksektir ve seker icmekle dusmez.
Ek olarak IGF-1 duzeylerinin de o yas ve cins icin belirlenen ust sinirdan daha yuksek bulunmasi akromegali tanisi icin gereklidir.
Prolaktin hormon duzeyi de bu hastalarda olculmelidir.
Hipofizdeki tumoru saptanmak icin hipofiz MR veya tomografisi cekilmelidir.
Tedavi
Akromegali tedavisinde amac buyume hormonu ve IGF-1 fazlaligina bagli olumsuz etkileri duzeltmek, hipofiz tumor kitlesini kontrol altinda tutmak, normal hipofiz fonksiyonlarini korumaktir.
Tedavide cerrahi girisimle (ameliyatla) tumorun cikarilmasi, hipofize yonelik radyoterapi (isin tedavisi) ve ilac tedavisi gibi alternatifler vardir.
Akromegalinin kontrol altinda oldugundan soz edebilmek icin ortalama buyume hormonu duzeyinin < 2,5 ng/mL bulunmasi, oral glukoz tolerans testine cevap olarak buyume hormon duzeyinin < 1 ng/mL olacak sekilde baskilanmasi ve IGF-1 duzeyinin yas ve cinsiyete gore normal sinirlar icinde bulunmasi gereklidir.
Cerrahi Girisim (Ameliyat):
Akromegalide ilk tedavi secenegi transsfenoidal cerrahi denen bir ameliyatla (burundan girerek) hipofiz tumorunun cikarilmasidir. Ameliyat ile mikroadenomlu hastalarda %82, makroadenomlu hastalarda % 60, yaygin adenomlarda % 24 oraninda basari saglanir.
Ameliyat oncesi buyuk tumorlerde Octrotid gibi ilaclarla tumoru kucultup ameliyat daha sonra yapilabilir.
Radyoterapi (Isin tedavisi):
Ameliyata ragmen hipofizde kitle varsa radyoterapi yapilabilir. Ilk 2 yilda buyume hormonu azalir. Buyume hormonu duzeyleri 5. yilin sonunda %75 oraninda azalmaktadir. Ilk 2 yil icinde buyume hormon duzeylerindeki azalma en hizlidir.
Ilac Tedavisi
Ozellikle 55 yasin uzerindeki akromegalik hastalarda ilac tedavisi ilk secenek olabilir.
Ilac olarak octreotid LAR ve lantreotid ilaclari kullanilir. Bu ilaclarla tumor kitlesinde % 50 azalma olabilir. Bu ilaclar yan etki olarak safra tasi gelisimine neden olabilmektedir.
Ilac tedavisinde ozellikle hastalik siddetinin hafif oldugu vakalarda (serum IGF-I duzeyleri < 750 ng/mL) ve buyume hormonu ile prolaktinin birlikte salgilandigi adenomlarda dopamin agonisti ilaclar kullanilabilir. Bromokriptin buyume hormon duzeylerini azaltmaktadir, fakat hastalarin % 20’sinden azinda buyume hormon duzeyleri 5 ng/mL’ nin altina iner. IGF-1’ in hastalarin % 10 undan azinda normale gelebildigi ifade edilmektedir. “Cabergoline”in haftalik 1.0–3.5 mg dozunda hastalarin yaklasik % 40’ inda IGF-1 duzeylerini normale getirdigi ifade edilmektedir.
Yeni cikan bir ilac turu ise Pegvisomattir. Bu ilac buyume hormonunun etkisini onlemektedir. Gunde 40 mg dozunda kullanilir. Bu ilac Octreotide direncli olgularda kullanilir