BOBREK USTU BEZI (ADRENAL BEZ-SURRENAL BEZ) VE HORMONLARI
Bobrekustu bezleri veya diger adiyla adrenal bezler her iki bobregin ust kismina yerlesmis yaklasik 3-4 gram agirliginda olan bezlerdir. Adrenal bezlerin ‘’korteks’’ denen dis kismi ve ‘’medulla’’ denen ic kismi vardir. Medulla denen ic kisimdan adrenalin ve noradrenalin hormonlari uretilir. Korteks denen dis kisimdan ise kortizol, aldosteron, DHEA ve testosteron gibi hormonlar uretilir.
Bobrekustu bezi bu hormonlari yapmak icin kanda bulunan kolesterolu kullanir. Kolesterolun adrenal bez tarafindan alinmasi ve hormonlarin yapimini hipofiz bezinden salgilanan ACTH hormonu uyarir.
Kortizol
Kortizol salinimi gun icinde degisiklik gosterir. Sabah fazla, ogleden sonra az salgilanir.
Kortizol kandaki glukozu (sekeri) artirir. Protein, karbonhidrat, yaglar ve nukleik asit uzerine etkilidir. Protein yikimini artirir. Ayrica iltihabi azaltici etkileri vardir. Stres durumunda kan kortizolu artar. Bu stres travma, ameliyat, egzersiz, anksiyete, depresyon, kan sekeri dusmesi ve ateslenme olabilir.
Kortizol hormonu vucut su dengesine de katkida bulunur. Bobreklerden su atilmasini saglar. Kortizol davranis uzerine de etkilidir. Azligi veya fazlaliginda psikolojik bozukluklar meydana gelir.
Aldosteron:
Aldosteron hormonu bobrekten sodyum tutulmasini ve potasyum atilmasini saglar. Aldosteron salinimi renin-anjiotensin hormonlari, kandaki potasyum duzeyi ve ACTH hormonu tarafindan kontrol edilir. Vucutta sivi miktari renin-anjiotensin ve aldosteron hormonlari ile ayarlanir.
DHEAS
DHEAS adrenal bezden salgilanir ve yas ilerledikce salgilanmasi azalir. Erkeklerde adrenal bezden salgilanan testosteron ve DHEAS gibi hormonlarin erkek tipine etkileri pek azdir. Buna karsilik kadinlarda fazla salinirsa erkek tipi goruntuye neden olurlar. DHEA ve androstenedion hormonlari adrenal bezden salgilanir ve cinsel killari kadinlarda artirir ve kadinlarda seks istegini (libido) saglarlar.
Stres Hormonlari: Adrenalin ve Noradrenalin:
Adrenalin ve noradrenalin hormonlari adrenal bezin ‘’ medulla ‘’ kismindan salgilanir. Adrenalin hormonun diger adi ‘’epinefrin’’ dir. Adrenalin, noradrenalin ve dopamin hormonlarinda ‘’katekolaminler’’ ismi de verilir. Bu hormonlar adrenal bezin medulla kisminda tirozin isimli aminoasitten olusur. Bu aminoasitten once DOPA, sonra dopamin ve noradrenalin olusur. Noradrenalin ise son asamada adrenalin hormonuna donusur.
Adrenal bezlerden noradrenalin %20 oraninda, adrenalin ise %80 oraninda salgilanir.
Adrenalin ve noradrenalin hormonlarinin etkileri sunlardir:
1. Kalp atim sayisini ve tansiyonu artirir, damarlari kasar
2. Goz bebeklerini genisletir,
3. Kan sekerini artirir
4. Ciltteki kanin ic organlara gitmesini saglar.
5. Kan yag asitleri artar
6. Vucut isisini artirir
7. Oksijen tuketimini artirir
Adrenalin stres durumlarinda kanda hizla artar, o nedenle stres hormonu olarak da bilinir. Adrenalin kanda arttiginda arttiginda carpinti, nabiz sayisinda artma, kan sekerinde yukselme ve ciltteki solukluk ve elde terleme olusur.
Adrenalin ilac olarak kalp durmasi, astim ve bazi alerjik hastaliklarin tedavisinde kullanilir.